Batmanlılar Bu Rakamı Konuşacak: Türkiye Ortalamasıyla Büyük Fark

TÜİK’in il bazında yayımlanan 2024 verilerine göre Batman’ın Gayrisafi Yurt İçi Hasılası (GSYH) 156 milyar 661 milyon 555 bin TL’ye ulaştı. Kentte kişi başına GSYH ise 236 bin 422 TL, dolar bazında 7 bin 202 dolar olarak hesaplandı.

TÜRKİYE ORTALAMASININ YARISINDAN AZ

Batman’ın rakamları Türkiye geneliyle karşılaştırıldığında fark daha net ortaya çıkıyor. 2024 yılında Türkiye genelinde kişi başına GSYH 503 bin 76 TL, dolar bazında ise 15 bin 325 dolar olarak gerçekleşti. Batman’da ise kişi başına GSYH 236 bin 422 TL’de kaldı. Buna göre Batman’ın kişi başına GSYH’si Türkiye ortalamasının yaklaşık yüzde 47’sine denk geliyor. Başka bir ifadeyle Türkiye ortalaması ile Batman arasında kişi başına yaklaşık 266 bin 654 TL’lik fark bulunuyor. Dolar bazında bakıldığında ise Türkiye ortalaması 15 bin 325 dolar iken Batman’da kişi başına düşen değer 7 bin 202 dolar. Aradaki fark 8 bin 123 dolar seviyesinde.

BATMAN’IN EKONOMİSİ 156,6 MİLYAR TL

Kişi başına rakam düşük kalmasına rağmen Batman’ın toplam ekonomik büyüklüğünde özellikle son yıllarda dikkat çekici nominal artış yaşandı. Batman’ın GSYH’si 2020 yılında 16 milyar 489 milyon TL iken 2021’de 23 milyar 252 milyon TL’ye, 2022’de 51 milyar 556 milyon TL’ye, 2023’te 91 milyar 270 milyon TL’ye ve 2024’te 156 milyar 661 milyon TL’ye yükseldi. Ancak bu artışların cari fiyatlarla hesaplandığı unutulmamalı. Dolayısıyla rakamlardaki yükselişin tamamını reel ekonomik büyüme olarak değerlendirmek doğru değil; enflasyon ve fiyat artışları da cari TL değerlerini önemli ölçüde yükseltiyor.

KİŞİ BAŞINA GSYH 4 YILDA 9 KATINA ÇIKTI

Batman’da kişi başına GSYH’nin TL karşılığı da hızlı yükseldi. 2020 yılında kişi başına GSYH 26 bin 184 TL seviyesindeyken 2021’de 36 bin 391 TL’ye, 2022’de 79 bin 751 TL’ye, 2023’te 139 bin 752 TL’ye ve 2024’te 236 bin 422 TL’ye çıktı. Böylece TL bazındaki kişi başına GSYH dört yılda yaklaşık 9 katına ulaştı.

Dolar bazındaki değişim ise daha sınırlı gerçekleşti.

2020’de 3 bin 719 dolar olan kişi başına GSYH, 2021’de 4 bin 52 dolar, 2022’de 4 bin 812 dolar, 2023’te 5 bin 949 dolar ve 2024’te 7 bin 202 dolar olarak hesaplandı.

2015’TEN BU YANA DOLAR BAZINDA YÜZDE 56 ARTTI

Daha uzun dönemli karşılaştırmada da dikkat çekici bir tablo ortaya çıkıyor. 2015 yılında Batman’da kişi başına GSYH 12 bin 511 TL ve 4 bin 614 dolar seviyesindeydi. 2024 yılında ise rakam 236 bin 422 TL ve 7 bin 202 dolara çıktı. Buna göre 2015-2024 döneminde dolar bazındaki kişi başına GSYH artışı yaklaşık yüzde 56 oldu.

24 YILDA BÜYÜK DEĞİŞİM

2000 yılına kadar gidildiğinde Batman ekonomisindeki dönüşüm daha belirgin hale geliyor. 2000 yılında Batman’ın toplam GSYH’si cari fiyatlarla yaklaşık 482 milyon TL, kişi başına GSYH ise 1.188 TL seviyesindeydi. Dolar karşılığı kişi başına 1.892 dolardı. 2005’te kişi başına GSYH 3 bin 279 dolara, 2010’da 5 bin 346 dolara çıktı. 2015’te 4 bin 614 dolara gerileyen değer, 2020’de 3 bin 719 dolara kadar düştükten sonra yeniden yükselmeye başladı. 2024’te ise 7 bin 202 dolarla serideki dikkat çekici seviyelerden birine ulaştı.

BATMAN’DA KİŞİ BAŞINA GSYH’NİN DEĞİŞİMİ

2000: 1.188 TL – 1.892 dolar

2005: 4.419 TL – 3.279 dolar

2010: 8.029 TL – 5.346 dolar

2015: 12.511 TL – 4.614 dolar

2020: 26.184 TL – 3.719 dolar

2021: 36.391 TL – 4.052 dolar

2022: 79.751 TL – 4.812 dolar

2023: 139.752 TL – 5.949 dolar

2024: 236.422 TL – 7.202 dolar

PETROL ŞEHRİNDE DİKKAT ÇEKEN GELİR FARKI

Batman’ın Türkiye’nin önemli petrol üretim merkezlerinden biri olması, kişi başına GSYH rakamını ayrıca dikkat çekici hale getiriyor.

Kentte petrol üretimi, rafineri, sanayi, ticaret, inşaat ve hizmet sektörleri ekonomik faaliyete katkıda bulunmasına rağmen kişi başına yaratılan ekonomik değer Türkiye ortalamasının oldukça altında kalıyor.

2024 rakamlarıyla Batman’daki kişi başına GSYH, Türkiye ortalamasının yaklaşık yüzde 47’sine karşılık geliyor.

100 LİRAYA KARŞI 47 LİRA

Aradaki farkı daha anlaşılır hale getiren karşılaştırma ise şöyle:

Türkiye genelinde kişi başına yaratılan ekonomik değer 100 TL kabul edildiğinde, Batman’daki karşılığı yaklaşık 47 TL seviyesinde kalıyor.

Bu tablo Batman’ın toplam ekonomik büyüklüğündeki artışın kişi başına düşen ekonomik üretimde Türkiye ortalamasını yakalamaya henüz yetmediğini gösteriyor.

BU RAKAM VATANDAŞIN MAAŞI DEĞİL

Kişi başına GSYH’nin vatandaşların yıllık kazancı veya banka hesabına giren gelir olarak yorumlanmaması gerekiyor.

GSYH, belirli bir bölgede bir yıl içerisinde üretilen nihai mal ve hizmetlerin ekonomik değerini ölçüyor. Kişi başına GSYH ise bu ekonomik büyüklüğün nüfusa bölünmesiyle hesaplanıyor.

Dolayısıyla Batman’da kişi başına GSYH’nin 236 bin 422 TL olması, her Batmanlının yılda 236 bin 422 TL kazandığı anlamına gelmiyor.

Veri, ilin ekonomik üretim kapasitesini diğer iller ve Türkiye geneliyle karşılaştırmak için kullanılan temel ekonomik göstergelerden biri.

BATMAN BÜYÜYOR, FARK DEVAM EDİYOR

Sonuç olarak Batman ekonomisinin cari fiyatlarla toplam büyüklüğü 2024 yılında 156,7 milyar TL’ye, kişi başına GSYH ise 236 bin 422 TL’ye ulaştı.

Ancak Türkiye genelindeki 503 bin 76 TL’lik kişi başına GSYH ile karşılaştırıldığında Batman’ın yaklaşık yüzde 47 seviyesinde kaldığı görülüyor.

Batman ekonomisinin toplam büyüklüğü artarken önümüzdeki yıllarda yanıtı aranacak temel ekonomik sorulardan biri de şu olacak:

Petrol ve sanayi kenti Batman, kişi başına ekonomik üretimde Türkiye ortalamasıyla arasındaki farkı kapatabilecek mi?