Batman’ın bugünkü yerinde eskiden ne vardı? İşte hiç bilmedikleriniz

Bugün yüksek binaların, yoğun trafiğin ve geniş caddelerin bulunduğu alanları geçmişte düşündüğümüzde karşımıza bambaşka bir manzara çıkıyor: küçük bir köy, geniş tarım alanları ve İluh çevresindeki yerleşim.

BATMAN’IN ÇEKİRDEĞİ: İLUH KÖYÜ

Batman’ın bugünkü şehir merkezinin temelini oluşturan yerleşim İluh Köyü idi. Resmî kaynaklarda İluh’un tarihinin daha eski dönemlere uzandığı, yerleşimin düz bir ovanın ortasındaki bir tepe üzerinde kurulduğu ve bu tepenin tarihî bir höyük niteliği taşıdığı belirtiliyor.

Yani bugün Batman’ın merkezinde gördüğümüz modern şehir dokusunun altında, geçmişi çok daha eskiye uzanan bir yerleşim çekirdeği bulunuyor.

1940 ÖNCESİ BATMAN’I DÜŞÜNÜN…

Batman’ın bugünkü görüntüsünü 1940 öncesine taşıdığımızda şehir manzarasının büyük bölümünü petrol tesisleri, geniş asfalt yollar ve yoğun yapılaşma oluşturmuyordu.

İluh, küçük bir köy yerleşimiydi.

Şehrin kaderini değiştiren en önemli gelişme ise Raman Dağı’ndaki petrol arama çalışmaları oldu.

“KARA ALTIN” BATMAN’IN KADERİNİ DEĞİŞTİRDİ

Bölgede petrol arama çalışmaları 1930’lu yıllarda başladı. 20 Nisan 1940’ta Raman-1 kuyusunda 1048 metre derinlikte petrole ulaşıldı. Kuyudan başlangıçta günlük yaklaşık 100 varil üretim gerçekleştirildi.

Ancak asıl ekonomik üretim açısından önemli dönüm noktalarından biri Raman-8 kuyusu oldu. 1946’da burada yeniden petrole ulaşılması ve 1948’de üretimin artırılması, bölgedeki petrol faaliyetlerinin hız kazanmasını sağladı.

Petrolün bulunmasıyla birlikte İluh’un çevresindeki ekonomik hareketlilik de giderek arttı.

DEMİRYOLU GELDİ, ŞEHRİN KADERİ BİR KEZ DAHA DEĞİŞTİ

Batman’ın büyümesinde yalnızca petrol değil, demiryolu ulaşımı da önemli rol oynadı.

Haydarpaşa-Kurtalan demiryolu hattının Batman’a ulaşmasıyla bölgenin ulaşım bağlantıları güçlendi. Resmî kaynaklara göre demiryolu Batman’a 1944 yılında ulaştı.

Petrol tesisleri, rafineri, demiryolu ve yeni iş imkanları bir araya gelince küçük İluh yerleşimi hızla büyümeye başladı.

PETROL İŞÇİLERİ VE GÖÇ, KÜÇÜK KÖYÜ ŞEHRE DÖNÜŞTÜRDÜ

Petrol sektörünün gelişmesiyle Batman’a farklı bölgelerden işçiler, mühendisler ve yeni aileler gelmeye başladı.

Akademik çalışmalarda, petrol faaliyetleri ve rafineri yatırımlarının istihdam oluşturduğu, bunun da Batman’ın çevre bölgelerden göç almasını hızlandırdığı belirtiliyor.

Böylece birkaç yıl içerisinde yalnızca nüfus değil, Batman’ın şehir dokusu da değişmeye başladı.

1955’TE BELEDİYE, 1957’DE İLÇE OLDU

Batman’ın şehirleşme süreci o kadar hızlı ilerledi ki idari statüsü de kısa süre içerisinde değişti.

1955 yılında belediye teşkilatı kuruldu.

1957’de ise Batman ilçe statüsüne kavuştu.

Bu dönem, İluh’un küçük bir köy olmaktan çıkıp bölgenin önemli yerleşim merkezlerinden birine dönüşmeye başladığı dönem olarak öne çıkıyor.

BUGÜNKÜ BATMAN’IN ALTINDA ESKİ İLUH’UN İZLERİ VAR

Bugün Batman’ın merkezinde yaşayan birçok kişi için İluh adı yalnızca eski bir yerleşim ismi gibi görünse de aslında modern Batman’ın başlangıç noktalarından biri.

Şehir büyüdü, mahalleler genişledi, yeni yollar ve kamu binaları yapıldı. Ancak Batman’ın şehirleşme hikâyesinin merkezinde hâlâ İluh yer alıyor.

BATMAN 1990’DA İL OLDU

Batman’ın hızlı büyümesi 1950’lerle sınırlı kalmadı. Kent, sonraki yıllarda da gelişmeye devam etti ve 16 Mayıs 1990’da Türkiye’nin 72. ili oldu.

Bugünkü Batman işte bu dönüşümün sonucu:

İluh Köyü → petrolün keşfi → demiryolu → rafineri ve sanayi → göç → hızlı kentleşme → ilçe → il.

ESKİ FOTOĞRAFLARLA BUGÜNÜ KARŞILAŞTIRMAK NEDEN ÇARPICI?

Bu hikâyenin en dikkat çekici tarafı ise eski fotoğraflarda ortaya çıkıyor.

Bugün şehir merkezinde yoğun yapılaşmanın bulunduğu alanları, geçmişteki İluh yerleşiminin fotoğraflarıyla yan yana koyduğunuzda Batman’ın geçirdiği değişim çok daha net görülebilir.

Özellikle İluh Tepesi, eski Batman Garı, petrol tesisleri, eski rafineri çevresi ve ilk şehirleşme alanlarının eski-yeni fotoğraflarla karşılaştırılması, Batman’ın yaklaşık 80 yıllık dönüşümünü görsel olarak ortaya koyabilir.